Śląska Strefa Gender
ŚLĄSKA STREFA GENDER
Śląska Strefa Gender

Kontakt
Linki
Aktualności
Feminizm
Szukaj

Anna Stolarczyk
Wakacyjne pocztówki
Bogdan Zdanowicz
Marek Przybyła i jeg...
Nauczyciele są ważni
pisarki, poetki ze Śląska, Zagłębia i nie tylko
twórczość


zestawy wierszy
zestawy wierszy

MĘŻCZYŹNI PISZĄ. Mężczyźni z Strefie Twórczości. Proza, poezja, esej.
artykuły

rozmowy, spotkania. o literaturze, życiu, kobiecości
wywiady

recenzje, szkice literackie, noty o książkach
recenzje

OCZKO, czyli STREFA 21 PYTAŃ do doświadczonej poetki/poety
artykuły

literatura genderowa i feministyczna - artykuły, eseje, szkice naukowe, opracowania
artykuły

najciekawsze konkursy, projekty, akcje literackie.
konkursy literackie

Recenzja wykładów Sarah Blaffer Hrdy „The Past, Present, and Future of the Human Family”
Ewa Reszke: Recenzja wykładów Sarah Blaffer Hrdy „The Past, Present, and Future
of the Human Family”




Sarah Blaffer Hrdy jest stosunkowo mało znaną w Polsce antropolożką i prymatolożką, której poglądy najłatwiej, co nie znaczy, że najlepiej, można by zawrzeć sformułowaniem „ewolucjonistyczny feminizm”. To określenie, chociaż przyjęte w piśmiennictwie, może budzić pewne kontrowersje. Po pierwsze, ewolucjonistyczny feminizm, czyli feminizm inspirowany teorią ewolucyjną czy feministyczny ewolucjonizm, czyli ewolucjonizm, który odnosi się do feminizmu? Nie jestem pewna, czy to drugie określenie nie jest lepsze z prostego względu: feminizm jest ideologią, ewolucjonizm jest paradygmatem, i to o paradygmatach mówimy, myśląc o nauce. Zwłaszcza, że ewolucjonizm w ujęciu Hrdy jest feministyczny dlatego że badaczka koncentruje się na sprawach kobiecych: rodzina czy instynkt macierzyński, a nie ma wiele wspólnego z osiągnięciami feminizmu jako takiego.

Wydaje się, że jednym z problemów współczesnych badań nad płciowością jest to, że mamy w nich do czynienia ze sporem dwóch stanowisk: „konstruktywistycznego” i „esencjalistycznego” (terminologia używana przez Hrdy). Upraszczając, pierwsze warunkuje płciowość czynnikami społecznymi, drugie biologicznymi. I chociaż przeciwstawienie kultura – natura jest znane z dawien dawna, to trudno znaleźć takie obszary, w których tożsamość człowieka nie byłaby kształtowana przez oba te czynniki. Tym istotniejsze wydają się poglądy Sarah Blaffer Hrdy, która mieści się w połowie drogi między tymi dwoma koncepcjami. Przykładem niech będą jej rozważania odnośnie macierzyństwa w XVIII-wiecznej Francji. Élisabeth Badinter w znanej książce „Historia miłości macierzyńskiej” (Warszawa 1998) poddawała w wątpliwość istnienie uniwersalnego instynktu macierzyńskiego, uzasadniając to masowym oddawaniem dzieci na wychowanie mamkom w dawnej Francji. Twierdziła również, że instynkt macierzyński jest konstruktem społecznym, który otrzymaliśmy w spadku po Janie Jakubie Rousseau. Hrdy odrzuca te argumenty, odwołując się do ówczesnej sytuacji gospodarczej kraju, a także do panujących wtedy norm społecznych i w ten sposób przekonująco uzasadnia to zjawisko.

Punktem wyjścia do rozważań o rodzinie i rodzicielstwie jest dla Hrdy wprowadzone w 2001 roku w stanie Kalifornia prawo pozwalające matce pozostawić noworodka w szpitalu przez 72 godziny po porodzie bez żadnych konsekwencji prawnych. Hrdy podkreśla bardzo mocno rolę oraz znaczenie matki i macierzyństwa w kulturze ludzkiej. Koncepcja badaczki opiera się na założeniu istnienia „reprodukcji wspólnotowej” (cooperative breeding), która polega na wspólnym wychowywaniu dzieci przez wspólnotę. Wiąże się z tym pojęcie allomatki, czyli osoby niebędącej biologiczną matką dziecka, która jednak bierze udział w opiece nad nim. Zjawisko reprodukcji wspólnotowej jest rozpowszechnione wśród ssaków naczelnych, a Hrdy zajmuje się szczególnie rodziną pazurkowców, czyli rodziną małp, obejmującą takie gatunki jak marmozety czy tamaryny. Antropolożka podkreśla, że porzucenie nowo narodzonego potomstwa jest rzadkie wśród naczelnych (oprócz ludzi) i, jak wynika z badań, jego prawdopodobieństwo zwiększa się wraz z malejącym udziałem allomatek w wychowaniu. Twierdzi, że podobne zjawisko obserwuje się u ludzi – matki pozbawione pomocy, porzucają dzieci. Hrdy pisze również o czysto biologicznych – hormonalnych – zmianach, którym według niej podlegają oboje rodzice (oczywiście nie w takim samym stopniu) po narodzeniu się potomka (po rozpoczęciu laktacji). Hrdy twierdzi, że reprodukcja wspólnotowa ma duży wpływ na postrzeganie człowieczeństwa tak, jak my je dziś postrzegamy i zaniechanie jej, może powodować w przyszłości zmiany definicyjne człowieczeństwa.

Osobiście żałuję, że poglądy Sarah Blaffer Hrdy nie są szerzej znane w Polsce, kraju, który określiłabym jako „dzieciocentryczny”. O dzieciocentryzmie francuskim pisała Élisabeth Badinter w książce „Konflikt. Kobieta i matka” (Warszawa, 2013). Według Badinter presja ciążąca na kobietach odnośnie karmienia piersią czy własnoręcznego przygotowywania posiłków jest bardzo duża. Ale, o ile tylko występowalność zjawiska można w ogóle stopniować, to Polska jest krajem jeszcze bardziej skoncentrowanym na dzieciach niż Francja, na przykład biorąc pod uwagę relację dzieci – kariera zawodowa młodej matki. Niedobre jest to, że w Polsce odpowiedzialnością za wychowanie dzieci jest obarczona najczęściej wyłącznie kobieta. W większości przypadków tragedii, jakie przydarzają się dzieciom, winna jest matka, co prowadzi do skrajnie absurdalnych sytuacji, w których mąż kobiety winnej zabicia swojego dziecka, mieszkający z nią pod jednym dachem, jest uniewinniany jako osoba nieświadoma czynów żony. Liczne przypadki nieszczęść świadczą o tym, że pozostawienie matek samych sobie prowadzi bardzo często do patologii. Interesującą alternatywą takiego podejścia jest właśnie koncepcja reprodukcji wspólnotowej, która, idąc śladem analogii ze środowiska zwierzęcego, pokazuje jak dobroczynny wpływ mają na dziecko inni opiekunowie.

Znajomość dorobku Sarah Blaffer Hrdy byłaby też przydatna, żeby w pewnym stopniu odczarować feminizm w Polsce, choć szczerze mówiąc, nie wiem, czy to możliwe. Dotyczy to zarówno znaczenia jej książek dla dyskursu akademickiego, jak i dla dyskursu medialnego. Jeśli chodzi o dyskurs akademicki, to aktualnie w Polsce dominuje to, co badaczka określa mianem podejścia „konstruktywistycznego”, co związane jest z bujnym rozwojem Gender Studies w ostatnich latach. Powiązanie studiów nad płciowością z perspektywą ewolucjonistyczną jest świeże i nowe, a także w dobry sposób reaguje na wszystkie zarzuty odnośnie tego, co „naturalne” według szowinistów obu płci. Podejście Hrdy otwiera nowe perspektywy przed samym feminizmem i pozwala na autorefleksję środowiska feministek, a także środowiska badaczy i badaczek Gender. W Polsce perspektywa feministyczna nadal uchodzi w niektórych środowiskach za niechciane, niepotrzebne i z góry skazane na eliminację nacechowanie ideologiczne. Tymczasem u Hrdy to nacechowanie polega na zainteresowaniu określoną tematyką, nie na forsowaniu określonej filozofii.

Badania i ustalenia antropolożki mogą też stać się istotne dla opinii publicznej. Proponuje ona ciekawe alternatywy dla naszego postrzegania płciowości i rodzicielstwa. Paradoksalny jest fakt, że badaczka proponuje właściwie powrót do sposobów wychowania dzieci znanych z dawien dawna, a porzuconych obecnie. I jakkolwiek wszelkie próby dyskusji na temat macierzyństwa w polskim społeczeństwie są bardzo trudne, to może warto by było zastanowić się nad propozycjami Sarah Blaffer Hrdy.




Bibliografia:

Badinter, Élisabeth: Konflikt. Kobieta i matka, tłum. Jakub Jedliński, Warszawa 2013.
Badinter, Élisabeth: Historia miłości macierzyńskiej, tłum. Krzysztof Choiński, Warszawa 1998.
Blaffer Hrdy, Sarah: The Past, Present, and Future of the Human Family, http://tannerlectures.utah.edu/lectures/documents/Hrdy_02.pdf [dostęp z dnia 27.05.2013].
Łuczaj, Kamil: Ewolucjonistyczny feminizm Sarah Blaffer Hrdy, „Studia Humanistyczne AGH”, tom 11/2, 2012, dostęp online: http://journals.bg.agh.edu.pl/STUDIA/2012.11.2/human.2012.11.2.45.pdf [dostęp z dnia 27.05.2013].
Komentarze
Brak komentarzy.
Dodaj komentarz
Zaloguj się, żeby móc dodawać komentarze.






felietony

użytkownik/czka

Hasło



Kilknij TUTAJ żeby się zarejestrować.

Zapomniane hasło?
kliknij TUTAJ.
Tylko zalogowani mogą dodawać posty w shoutboksie.

swewa
27/08/2018
od wczoraj nowa zakładka STREFA TEKSTÓW LEKKICH! zapraszamy do współpracy

nalika
17/11/2013
Niepewność dotyka nas wieczorami gdy się ręce do siebie kleją gdy sprawdzamy czy jeszcze zlepia w niepokoju spojrzenia dowcipie nie na temat żalu za grzech niepopełniony rzuca pytania o

swewa
10/11/2013
UWAGA! nowy panel - MĘŻCZYŹNI PISZĄ... Zapraszamy do współpracy smiley

Copyright © 2011
Projekt: Fundacja Feminoteka
system CMS: PHP-Fusion v6.00.300 © 2003-2005
6,675,965 Unikalnych wizyt